Szlakiem wsi polskiej

BACZKI

to wieś niepozorna lecz interesująca. Znajduje się tu wiele ciekawych miejsc i obiektów. Na szczególną uwagę zasługują dwór rodziny Starzeńskich (inne źródła podają rodzinę Rozwadowskich) z połowy XVIII wieku. Dwór do dnia dzisiejszego zmienił wielu właścicieli. W latach 80- tych XX wieku oraz przed II Wojną Światową pełnił rolę pensjonatu domowego. Przed dworem murowany, XVII wieczny lamus. Legenda głosi, że po „potopie”, w czasie prześladowań religijnych mieściła się w nim tajna kaplica ariańska, później loża masońska. Lamus z dworem miał być połączony tajemnym korytarzem, do którego wejście do dziś pozostaje zagadką. Dowodem jego istnienia jest pas ziemi, na którym nie rosną drzewa a krety nie robią kopców. Śladem obecności masonów we dworze jest pięcioramienna gwiazda umieszczona na żelaznym wejściu drzwi wejściowych. Park o powierzchni 8 ha ukształtował podobno Roland Mique, twórca między innymi „wioski wersalskiej” dla królowej Francji Marii Antoniny. Zachowane aleje jesionowe, grabowe, lipowe.

KALISKA

słynie z niezwykłych walorów turystycznych, położona jest w dorzeczu rzeki Liwiec. W miejscowości znajduje się willa Ignacego Jana Paderewskiego. W 1920 roku dobra Julin nabywa Helena Paderewska, tworzy w nim szkołę dla dziewcząt z ubogich rodzin szlacheckich. Własnym kosztem przerobiła dwór i zabudowania gospodarcze, gdyż najazd bolszewicki zniszczył prawie doszczętnie wszystko, nie szczędząc drzew w parku i oparkowania. Przeprowadzenie odbudowy i urządzenie całego zakładu powierzyła panu Sylwinowi Strakaczowi, który z tego trudnego zadania wywiązał się znakomicie, wykorzystując praktyczny zmysł gospodarczy.
Stanął więc znów w Julinie wśród rozległego parku opodal drogi głównej, z pięknym widokiem, a w zaciszu do nauki sposobny rozległy budynek główny – piętrowy z piękną fasadą, wygodną werandą i z wieżyczką. Na dole szereg sal jadalnych, słonecznych,  czyściuchnych rozległych.
Na piętrze mieściły się pokoje sypialne dla 40 dziewcząt. Obok zaś pokoje, pomieszczenia mieszkalne dla nauczycielek. Weranda górna przebudowana została na kaplicę jako ukoronowanie wielkiego dzieła pamięci o Bogu.
Uczennice zdobywały umiejętności z zakresu prowadzenia domu oraz pracy w gospodarstwie. Julin był przede wszystkim „rajem dla drobiu”, na który złożyły się specjalnie pobudowane domki, każdy ogrodzony specjalną siatką drucianą. Na przestrzeni trzymorgowej były całe ulice kwiatów. Wewnątrz zamontowano zbiorniki z wodą, dostarczające napoju, a zasadzone klony, graby i inne drzewa zastąpić miały iglico, które teraz malowniczo rozpościerało się na terenie „kurzego państewka”. W roku 1924 pragnąc utrwalenia instytucji tej na lata dłuższe na pożytek Polski – przekazała pani Paderewska aktami darowizny całą posiadłość z urządzeniem na własność Centralnego Towarzystwa Gospodarczego przy ulicy Kopernika w Warszawie. W czasie wojny w pałacyku znajdował się szpital polowy przeznaczony dla żołnierzy AK.

STARAWIEŚ

leży nad rzeką Liwiec w odległości około 9 km od Węgrowa przy dawnym trakcie handlowym prowadzącym z Łukowa przez Węgrów do Gdańska. W XV wieku dobra węgrowskie, w tym dzisiejsza Starawieś (która w tamtych latach nazywała się Jakimowice, a potem w XVIII wieku Krasny Dwór), stały się własnością słynnego litewskiego rodu Radziwiłłów. Wiele miejscowości ma własne zwyczaje związane ze świętami, porami roku i innymi uroczystościami. Obecnie wiele tradycji i zabaw uległo zapomnieniu, ale są takie, o których nadal się pamięta. W Starejwsi przekazywana jest z pokolenia na pokolenie tradycja:
1. Kolędnicy (tj. przebrane dzieci) śpiewają kolędy w okresie świąt Bożego Narodzenia.
2. Topienie „Marzanny” w pierwszym dniu wiosny.

BARCHÓW

to wieś w gminie Łochów, w powiecie węgrowskim, gdzie znajdują się pozostałości dworu z I poł. XIX w., który został spalony w 1997r.  Nie odbudowany pozostaje w ruinie. W 1813 roku majątek dzierżawił dziadek Marii Konopnickiej. Ojciec Marii Konopnickiej Józef Wasiłowski (1813-1878) urodził się właśnie w majątku Barchów. We wsi Barchów znajdziemy także grodzisko wczesnośredniowieczne.

KAMIONNA

XVI- wieczna wieś, gdzie podziwiać możemy zespół dworski z XIX wieku oraz neogotycki kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. We wsi znajduje się murowany dwór, skomponowany w duchu klasycyzmu, wybudowany w II ćwierci XIX wieku na miejscu wcześniejszego dworu należącego do rodziny Kuszlów. W latach 90 tych XX wieku pełnił funkcję siedziby Urzędu Pocztowo- Telekomunikacyjnego, zbiorczej szkoły gminnej oraz przedszkola.

STOCZEKA

to wieś gminna w powiecie węgrowskim, powstała w XV wieku. Na uwagę zasługuje budowla Józefa Piusa Dziekońskiego, czyli powstały w latach 1895-1897 kościół parafialny p.w. św. Stanisława. W okolice Stoczka przyjeżdżała na letnisko Maria Dąbrowska, która w swoich dziennikach pozostawiła przepiękny opis : „Zaznaję nowej miłości. Nie myślałam, że stać mnie jeszcze na nową miłość. Rozkochałam się w Polsce iglastej. Ale bo też sosny podwarszawskie nie umywają się do tutejszych. Co za bogate wspaniałe kształty pni purpurowych, jaka gama zieleni od błękitnej aż do soczyście szmaragdowej, malachitowej, kobaltowej. I te fantastyczne jałowce. Co za elegancja kształtów, jakie zielenie, jaka miękkość. To nie igły jałowca, to krótkie włosy jedwabne. I co za aromaty. Nawet mój zatumaniony w tej chwili katarem nos czuje balsamiczne wonie. Zaczynają już dojrzewać borówki (brusznice), ze mchu wybija mnóstwo kolorowych grzybów. Muchomory jak z bajki. Jak mi się podoba i ta wieś! Te sadyby, niektóre na pół dworkowe. Ta wiejska droga, to bydło, te owce wracające zewsząd z pastwiska. Jak mi to odpowiada żyć i mieszkać pośrodku chłopskiej wsi. Zanurzam się w żywioł mojego czarownego dzieciństwa, do którego nie lubię wracać nawet myślą, aż tu nagle wróciłam tak realnie, że czuję się, jakbym naprawdę o sto lat odmłodniałą”.

GWIZDAŁY

to wieś w powiecie węgrowskim, gdzie przy szkole podstawowej istnieje jedyna na świecie Muzeum Gwizdka. Znajduje się tu drewniany dwór wybudowany pod koniec XIX wieku. Pod koniec lat 20 tych XX wieku właścicielką miejscowego majątku liczącego 294 hektary była Elżbieta Kurnatowska. Dwór nawiązuje do tradycji skromnego budownictwa ziemiańskiego wywodzącego się jeszcze z XVI wieku. Właścicielami takich dworów byli przedstawiciele najbiedniejszej mazowieckiej szlachty, oprócz urodzenia niewiele różniący się od okolicznych chłopów. Obecnie dwór jest zamieszkany przez lokatorów komunalnych. Pozostaje w bardzo złym stanie technicznym.

PAPLIN

to wieś w powiecie węgrowskim, w gminie Korytnica z przepięknym modrzewiowym dworem z XVIII w. w stylu barokowym. Dwór zbudowany w XVIII w. dla Glinków. Przebudowany w 1877 roku wg projektu Władysława Mierzanowskiego. – Od 1838 roku należał do Cieleckich. W 1915 r. Do Dworu w Paplinie „aż do czasu I wojny światowej wjeżdżało się na teren dziedzińca przez drewnianą wieżę bramną. Ta niezwykła architektonicznie budowla z XVIII wieku została spalona przez wycofujących się Rosjan w 1915 roku. Dwór kilkakrotnie przebudowywany posiada plan prostokąta. Od frontu wzniesiono piętrową wystawkę z falistym szczytem, pod którą znajduje się ganek o czterech słupach, przerobiony na werandę. Od ogrodu na osi można zobaczyć portyk murowany z cegły, tynkowany, o czterech kwadratowych filarach, pomiędzy którymi utworzono półkoliste arkady, zwieńczony falistym szczytem ze sterczynami po bokach. W szczycie przebito okienko o wykroju czteroliścia”. Obecnie dwór jest własnością Toczydłowskich. Można go zwiedzać po wcześniejszych ustaleniach (Janina Toczydłowska, Paplin 29, 07-120 Korytnica, tel. 025 79321 59).

SZEWNICA

to wieś w której znajduje się zespól gorzelni w Szewnicy, jedyny zespół o funkcji przemysłowej w Gminie Jadów. Położony na nieznacznym wyniesieniu terenu, w otoczeniu łąk od południa; drogi do Szewnicy, za którą jest zabudowa siedliskowa od zachodu. Od północy i wschodu otoczony jest polami uprawnymi i częściowo siedliskami. Zespół budynków produkcyjnych i magazynowych gorzelni został generalnie przebudowany, oryginalną bryłę zachował jedynie czworak, pochodzący jak cały zespół z 2 pół. XIX wieku. Czworak został usytuowany tuż przy drodze do Szewnicy, zwrócony do niej frontem. Wzniesiony z cegły palonej, nie otynkowany na rzucie prostokąta o dwutraktowym układzie wnętrz. Bryła prostopadłościenna nakryta dachem dwuspadowym o połaciach z dachówki palonej. Otwory drzwiowe i okienne prostokątne zakończone łukiem odcinkowym. Drzwi jednoskrzydłowe deskowe z nadświetlem. Okna dwuskrzydłowe sześciopolowe, niektóre nowe.

NIWISKI

to dobra należące do rodziny Ossolińskich. Ozdobą miejscowości jest otoczony 4 hektarowym parkiem krajobrazowym klasycystyczny dwór, malowniczo położony na wzgórzu, otoczony starymi drzewami ze stawem u podnóża. Do dworu prowadzi okazała barokowa brama wjazdowa. Dwór jest obecnie remontowany.